The questions of what art is and where it should be sought have occupied the center of aesthetic theory throughout the ages. However, the digital revolution in the last quarter of the 20th century and the beginning of the 21st century has carried this relationship far beyond a simple instrumental change to an ontological breaking point. While traditional aesthetic approaches focus on the artist's intention, genius, and biography, modern and postmodern thought has shifted its focus to the artwork itself, its autonomous existence, and, ultimately, to the network systems surrounding it. This study argues that the symbiotic bond between art and technology today has entered a “radical dematerialization” phase, eroding art's material existence, and that the work of art has ceased to be a physical object and has transformed into an experience space focused on process, interaction, and software. The main problem of the study is to understand how digital technologies transform art from being an object produced merely with a “new tool” into a communication protocol and a mechanism of cultural memory.
The theoretical ground of the study is built upon the determinative role of technology on social and artistic production. In this context, Jacques Ellul's critique of technology serves as a crucial reference point. According to Ellul, society has transitioned from an industrial stage to a technocratic stage, and this transformation has radically changed art. Art, which possessed magical or religious functions in the pre-technological era, has taken on a playful function under the dominance of the technological system; the production of art objects has given way to program manufacturing.
Furthermore, the dematerialization of art and its relationship with the market are analyzed through Jean Baudrillard's simulation theory. According to Baudrillard, although art has lost its representation of reality and its own reference, it paradoxically continues to gain value. As the physical existence of art fades, the institutional discourse and speculative value surrounding it increase. Baudrillard defines this situation as art transforming into the paradigm of everything that continues to live after disappearing. Therefore, the immateriality of digital art has not destroyed its commercial or cultural aura; on the contrary, it has triggered the desire to possess the “idea of art” itself.
The study emphasizes that the process of “dematerialization of art”, which began with the Conceptual Art practices of the 1960s, has reached its peak with digital art. The early conceptualizations of Lucy Lippard and John Chandler are re-read today through the lens of digital networks. Databases, pixels, algorithms, and light have replaced traditional materials such as marble, canvas, or bronze. To put it in Po-Hsien Lin's terms, art has evolved from an atom-based (physical/fixed) structure to a bit-based (digital/fluid) structure.
This new ontological model is explained by Jos de Mul's theory of digital recombination. Updating Walter Benjamin's seminal essay “The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction”, De Mul argues that the ontological model of the work of art in the digital age is a database. In this new model, the exhibition value of the work is replaced by the manipulation value, which is open to the viewer's intervention. The work of art is no longer a finished and frozen object; it is a dynamic process open to constant change, updating, and reconstruction.
Another focus of the study is the spatial and structural impact of the internet and new media environments on art. The internet should not be viewed merely as a logistical channel (a virtual gallery) for exhibiting or marketing artworks. As Boris Groys and James Bridle point out, the internet is a massive memory and production center where contemporary culture is produced, stored, and reshaped. While the physical authority of traditional museums is shaken, fluidity on networks has become a new aesthetic norm. Internet art (Net.art), browser-based works, and software art have eliminated art's dependence on physical space, integrating it into a global communication network. In the words of Manuel Castells, art functions as a bridge-builder, a communication protocol between cultures, individuals, and technologies within the context of the network society.
The dematerialization and digitalization of art have also radically changed the aesthetics of reception. The “distant and contemplating” viewer of traditional art has been replaced by the “interacting and intervening” user of digital art. The completeness of the artwork now depends not only on the artist's act but also on the viewer's (user's) participation. This new form of experience, which activates the brain's neurological processes, memory, and perception, removes the viewer from a passive position and transforms them into an active subject who constructs meaning. As Edward A. Sh anken states, this situation necessitates the development of a “hybrid discourse” between contemporary art and new media art, because technology forces the categories of traditional art history by making the viewer an integral part of the work.
As a result of the research, it has been revealed that the impact of digital technologies on art is not a temporary fad or wave of novelty; on the contrary, it is a structural evolution that irreversibly transforms the production, circulation, and reception processes of art. The point reached today is the phase that theorists call “post-digital”. In this phase, technology is no longer a surprising novelty but an ordinary, invisible, and indispensable part of daily life. The work of art has been liberated from confinement to a physical space; it has transformed into a flow of experience that is independent of time and space, accessible at any moment, reproducible, and transformable.
In conclusion, dematerialization is not the end of art; it is the rebirth of art as a form of pure thought, communication, and interaction by purifying it from matter. On this journey extending from marble to database, from brush to algorithm, art has ceased to be an aesthetic object and has gained the identity of a powerful “interface” that shapes human consciousness and social networks.
Günümüzde sanat ve teknoloji arasındaki ilişki dijital devrimin etkisiyle basit bir araçsal dönüşümün ötesine geçerek radikal bir ‘nesnesizleşme’ evresine geçmiştir. Geleneksel estetik anlayışın nesne ve sanatçı odaklı yaklaşımının aksine dijital çağda sanatın, maddesel ağırlığından sıyrılarak kavramsal, algoritmik ve süreç odaklı bir yapıya büründüğü savunulmaktadır. Jacques Ellul’un teknolojiyi belirleyici bir faktör olarak ele alan yaklaşımı ve Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramı ışığında, sanat üretiminin bir tür mühendislik sürecine dönüşerek ontolojik bir başkalaşım geçirdiğini tartışan çalışma, dijital sanatı ve yeni medya sanatını, salt teknik bir sınıflandırma olmanın ötesinde, sanat tarihini yeniden yazmayı gerektiren olgular olarak ele almaktadır. Edward A. Shanken’ın işaret ettiği ‘ana akım çağdaş sanat’ ile ‘yeni medya sanatı’ arasındaki tarihsel kopukluk irdelenirken bu iki alanın birbirini dışlayan yapısının ancak ‘hibrit bir söylem’ geliştirilerek aşılabileceği vurgulanmaktadır. Sanatın ontolojisine dair tartışmalarda ise Po-Hsien Lin’in yaklaşımı referans alınarak; sanatın atom tabanlı (fiziksel) bir yapıdan, bit tabanlı (sayısal) ve dönüştürülebilir bir yapıya geçişi analiz edilmektedir. Sanat anlayışında yaşanan değişim, Walter Benjamin’in mekanik yeniden üretim çağına dair tespitlerini güncelleyen Jos de Mul’un ‘dijital rekombinasyon’ teorisiyle ilişkilendirilmiştir. Buna göre, dijital çağda sanat eserinin varlık modeli bir ‘veri tabanı’ formuna dönüşmüş, eserin geleneksel ‘sergilenme değeri’, izleyicinin etkileşimini ve müdahalesini temel alan ‘manipülasyon değeri’ ile yer değiştirmiştir. Manovich’e göre yeni medyada eserin özü sabit bir anlatı olmaktan sıyrılmakta, aynı veri tabanı farklı ara yüzler aracılığıyla çoğul okuma ve deneyimlere açılan kültürel bir forma dönüşmektedir. Dahası yeni düzende izleyici, edilgen bir gözlemci konumundan ayrılarak anlamı kuran ve yapıta müdahale eden etkin bir ‘kullanıcı’ kimliğine evrilmiştir. Sonuç olarak makale; ‘dijital sonrası’ (post-digital) çağda sanatın, fiziksel mekân sınırlarını aşan, ağlar üzerinde akışkan ve etkileşimle sürekli yeniden üretilen dinamik bir deneyim alanı olarak tanımlanmasını önermektedir.
Adorno, T. W. (2020). Kültür endüstrisi. İletişim Yayınları.
Alemdar, S. (2020). Sanatın kavramsal dönüşümü: Nesnesizleşen sanatın ağlarda dolaşımı, İçinde: Sanatta post-nesne ve post-insan. Ütopya Yayınevi.
Anadol, R. (2020). Synaesthetic architecture a building dreams. John Wiley & Sons Ltd.
Arnheim, R. (2018). Görsel düşünme. Metis Yayınları.
Basalla, G. (2021). Teknolojinin evrimi. Doğubatı Yayınları.
Baudrillard, J. (2019). Şeytana satılan ruh ya da kötülüğün egemenliği. Doğubatı Yayınları.
Baudrillard, J. (2022). Neden her şey hala yok olup gitmedi?. Doğubatı Yayınları.
Bayraktaroğlu, A. M., & Terli, A., & Cam, F. (2011). Baudrillard’ın sanat anlayışı üzerine bir inceleme. Art-E Süleyman demirel üniversitesi güzel sanatlar fakültesi hakemli dergisi. 1-17.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method, Qualitative research journal. Vol. 9. No. 2. 27-40. DOI 10.3316/QRJ0902027.
Bridle, J. (2020). Yeni karanlık çağ. Metis Yayınları.
Castells, M. (2020). İnternet galaksisi. Phoenix Yayınevi.
Changeux, J. P., & Ricoeur, P. (2021). Neden nasıl düşünürüz? Etik, insan doğası ve beyin üzerine bir tartışma. Metis Yayınları.
Creswell, J. W. (2009). Research design: A qualitative, quantitative, and mixed method approaches. SAGE Publications: Incorporated.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.
De Mul, J. (2009). The work of art in the age of digital recombination. İçinde: Digital material, tracing new media in everyday life and technology. Editor(s): Marianne van den boomen. Sybille lammes, Ann-Sophie lehmann, Joost raessens and Mirko tobias schäfer, Amsterdam University Press.
Ellul, J. (1979). Remarks on technology and art. Social research, WINTER. Vol: 46. No: 4. The Johns Hopkins University Press.
Ertan, E. (2015). Dijital sonrası tarihçelere giriş. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
Evren, S. (2022). Günümüzde sanat ve deneyim. Hayalperest Yayınevi.
Fineberg, J. (2014). 1940’tan günümüze sanat. Karakalem Kitabevi Yayınları.
Fritz, D. (2015). 1960’lar ve 1970’ler dijital sanatında sosyal ve politik dönüşümün unsurları. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
Fischer, E. (2020). Sanatın gerekliliği. Çev: Cevat çapan. Sözcükler Yayınları.
Gere, C. (2019). Dijital kültür. Salon Yayınları.
Gorbet, M., Gorbet, S. & Banerjee, B. (2011). Collaboration with the future: An infrastructure for art+technology at the san josé international airport. Leonardo, Vol. 44. No. 4. 334–345.
Groys, B. (2017). Akışta internet çağında sanat. Koç Üniversitesi Yayınları.
Hopkins, D. (2018). Modern sanattan sonra. Hayalperest Yayınevi.
Ikeda, R. (2009). Ryoji ikeda on ryoji ikeda: Conversation with akira asada. Continuum.
Ippolito, J. (2002). Ten myths of internet art. Leonardo Vol: 35, No: 5. Tenth Anniversary New York Digital Salon.
İpşiroğlu, N., & İpşiroğlu, M. (2017) Oluşum süreci içinde sanatın tarihi. Hayalperest Yayınevi.
Jefferies, L. N. (2021). How was it for you? Qualitative observational methods to assess the experiential value of two immersive augmented reality stories: A case study. Presence virtual and augmented reality, 30, 125-148. https://doi.org/10.1162/pres_a_00368
Kutup, N. (2010). İnternet ve sanat, yeni medya ve net.art. XII. Akademik Bilişim Konferansı.
Lee, J. Y. (2018). Infinitesimal to infinity: Ryoji ikeda's data composition and space of sensing. Stony Brook University.
Lillemose, J. (2006). Conceptual transformations of art: From dematerialisation of the object to immateriality in networks. Curating immateriality: The work of the curator in the age of network systems. ed. Joasia Krysa, Vol: 1. Autonomedia.
Lin, P. (2005). A Dream of digital art: Beyond the myth of contemporary computer technology in visual arts. Visual Arts Research. 31(1). Intersections of Technology with Art Education. 4-12.
Manovich, L. (2000), Database as a genre of new media, AI & Society, Journal of Knowledge. Culture and Communication, Springer.
Manovich, L. & Arielli, E. (2025). Artificial aesthetics: Generative ai, art and visual media. İçinde. Who is an “artist” in the ai era?. https://manovich.net/index.php/projects/artificial-aesthetics.
Mazlum, H. (2024). Çağdaş sanat eğitiminde dijital teknolojinin rolü. Uluslararası insan ve sanat araştırmaları dergisi. 9(4), 345-358. https://doi.org/10.5281/zenodo.14285500
Oktan, K. A. & Ulusoy, M. D. (2025). Algorithmic art and the transformation of public spaces: Hybrid public spaces. Hacettepe university journal of faculty of letters. 42(2). 578-596. doi:10.32600/huefd.1638009
Oskay, Ü. (2019) Kitle iletişiminin kültürel işlevleri. İnkılap Kitabevi.
Özselçuk, S. (2023). Dijital sanat bağlamında yapay zekâ algoritmalarının kullanımına yönelik eleştirel bir inceleme: Refik anadol’un “makine hatıraları”: Uzay sergisi. International Journal of Economic and Administrative Academic Research, 3(1). 1-21.
Pala, S. (2020). Dijital sanatta kırılan mekân: Enstelasyonu yeniden düşünmek. İçinde: Dijital imgeler evreni. Doruk Yayınları.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE
Paul, C. (2015). Dijitalin soyağaçları: Bir eleştiri sonrası. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
Perniola, M. (2016). Sanat ve gölgesi. İletişim Yayınları.
Rancière, J. (2015). Özgürleşen seyirci. Metis Yayınları.
Robert, A. D. & Boullaguet, A. (1997). Analyse de contenu. Paris: P.U.F.
Sağlamtimur, Z. Ö. (2010). Dijital sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 10(3). 213-238.
Shanken, E. A. (2016). Contemporary art and new media digital divide or hybrid discourse?, İçinde: A companion to digital art. First Edition. Edited: Christiane Paul, John Wiley & Sons, Inc.
Şahiner, R. (2015). Çağdaş sanatta temsiliyet krizi. Ütopya Yayınevi.
Toffoletti, K. (2020). Yeni bir bakışla baudrillard. Kolektif Kitap.
Toy, E. (2017). İnteraktif sanatın oluşum süreci ve günümüzdeki durumu. İçinde: Görsel iletişim tasarımı ve animasyon. Pegem Akademi.
Türkmenoğlu, H. (2014). Teknoloji ile sanat ilişkisi ve bir dijital sanat örneği olarak instagram. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi. 2(4). 87-100. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-02-04-07
Tuğal, S. A. (2018). Oluşum süreci içinde dijital sanat. Hayalperest Yayınevi.
Uzelac, A., & Cvjeticanin, B. (2008) Digital culture: The changing dynamics. Institute for International Relations.
Vargün, Ö. (2023). Teknoloji ve sanatın dönüşümü: Dijital sanat. Journal of Arts. 6(1). 49-54. https://doi.org/10.31566/arts.1968
Wands, B. (2006). Dijital çağın insanı. Akbank Sanat Yayınları.
Wands, B. (2011). The contemporary becomes digital. Leonardo Electronic Almanac. V17(1).
Whitham, G., & Pooke, G. (2018). Çağdaş sanatı anlamak. Hayalperest Yayınevi.
Wilson, M. (2015). Çağdaş sanat nasıl okunur. Hayalperest Yayınevi.
Yıldırım, A. (1999) Nitel araştırma töntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve bilim. 23 (112). 7-17.
